EXPO 2027 is acting as a forcing function for policy acceleration and infrastructure investment as Belgrade prepares to put Serbia and the Balkans on the world stage

Serbia has moved rapidly from one of the last 5G “white spots” on the European map to a strong global performer in mobile. Following years of regulatory delays, the country’s operators activated commercial 5G services simultaneously on December 3, 2025, marking the start of a significant turnaround in network performance. Within weeks of launch, Serbia climbed 44 places to 14th globally in the Speedtest Global Index™ for December 2025, posting median download speeds of 173.04 Mbps and outperforming many Western European markets with more mature 5G deployments.

While Serbia enters the 5G cycle years after many of its Balkan peers, the country now finds itself well positioned to close the gap with regional competitors. Serbian operators have developed a mature 4G footprint on which they are now overlaying 5G equipment that is a generation or two newer than that deployed by earlier movers elsewhere in Europe, and which they had already stockpiled in anticipation of the auction. Belgrade’s hosting of EXPO 2027 is reinforcing this momentum, acting as a catalyst for infrastructure investment and compelling operators to achieve in two years what regional peers accomplished in five.

Key Takeaways

• Serbia’s 5G launch is delivering immediate and substantial performance gains. While delayed spectrum assignment had left Serbia second-to-last in median mobile download speeds among Balkan peers in Q3 2025, the December 2025 commercial launch triggered a sharp reversal. All three operators recorded triple-digit percentage increases in median download speeds during Q4 2025, with national speeds rising from ~62 Mbps to over 150 Mbps, propelling Serbia to 14th globally in the December issue of the Speedtest Global Index™.
• Serbia’s rapid ascent validates the potential for late movers to outperform in 5G. Serbia now sits alongside Bulgaria (5th) and North Macedonia (17th) as evidence that Balkan markets can achieve strong mobile outcomes when sound spectrum policy is paired with aggressive operator execution. The 130 MHz of 3.5 GHz spectrum allocated to each operator provides the capacity headroom to sustain these gains as network load increases.
• A1 leads on speed while Yettel shows the strongest improvement trajectory. A1 delivered the highest median mobile download speeds (208.29 Mbps) in Q4 2025, while Yettel recorded the largest relative improvement post-5G launch (+160% quarter-on-quarter to 138.45 Mbps). Telekom Srbija (mts) reached 109.02 Mbps, more than doubling its Q3 performance. All three operators achieved near-parity on latency at ~32 ms.
• Telekom faces competitive pressure to accelerate its 5G execution. Despite leading in subscriber share, Telekom trails A1 and Yettel in download speeds, 4G Availability (90% versus 94-95% for peers), and 5G Availability (19% versus 24% for A1). Its ongoing vendor transition adds execution complexity during a critical deployment window.
• Regional mobile disparities persist but coverage obligations aim to close the gap. The 5G rollout obligations imposed by Serbian regulator RATEL require operators to cover 15 explicitly named underserved municipalities, major transport corridors, and progressively smaller population centers over a five-year period, creating a policy-driven mechanism to extend performance gains beyond Belgrade and Novi Sad.

A long road to spectrum. How Serbia finally got to a 5G auction

From policy delays to late-mover advantage

Serbia adopted policy documents referencing 5G as early as 2018, but the original expectation of assigning “pioneer band” spectrum around 2020 to 2021 slipped repeatedly. COVID-19, macroeconomic uncertainty, and domestic political debate over market structure and the role of state-owned Telekom Srbija all contributed to delays, making Serbia the last country in the Balkans apart from Bosnia and Herzegovina to launch a 5G auction process.

Independent assessments by the OECD and EU enlargement services explicitly flagged delays in 5G spectrum assignment and incomplete supporting regulation, such as a dedicated broadband infrastructure law, as key impediments to Serbia’s digital competitiveness.

Analysis of Speedtest Intelligence® data reveals these delays translated into an erosion of the country’s regional ranking in mobile performance through Q3 2025. Between 2020 and Q3 2025, Serbia’s ranking dropped from fifth to tenth among Balkan markets in median mobile download speed. This observation is consistent with our earlier research, which found that European countries that moved earlier on 5G spectrum assignment had achieved better network outcomes for end-users.

However, Serbia’s late entry also carries advantages that are now becoming apparent. Operators have been able to deploy more mature 5G equipment (atop a densified 4G site grid with deep carrier aggregation), benefiting from cost reductions and performance improvements accumulated over several generations of 5G hardware, while simultaneously activating large, clean spectrum blocks rather than the fragmented allocations that constrained some earlier movers.

The early Q4 2025 performance data suggests Serbia may be capturing a meaningful late-mover dividend. The jump to 14th globally, ahead of many Western European markets with multi-year head starts, indicates that the quality of spectrum assignments and equipment maturity can outweigh time-to-market in determining 5G outcomes.

Long license duration sets Serbia’s 5G auction apart

The legislative blockage holding up Serbia’s 5G auction eased with a new Law on Electronic Communications adopted in 2023, which aligned more closely with the EU’s European Electronic Communications Code (EECC) and mandated the Serbian regulator RATEL to prepare for a multi-band auction. A subsequent national electronic communications strategy and rulebook set out the conditions for issuing licenses across 700 MHz, sub-3 GHz bands and the 3.4-3.8 GHz range, with a stated goal of maximizing both revenue and coverage outcomes.

RATEL’s auction design established strict participation criteria that effectively limited bidders to incumbent operators, a notably different approach from some regulators elsewhere in Europe that used 5G auctions to stimulate competition by making provisions for new entrants.

The auction ran from November 3 through November 7, 2025, attracted all three incumbents and raised just over €300 million (US$349.14 million), with each operator bidding slightly above the €100 million reserve for its package. Licenses are to be paid in two installments, with the second due by mid-2026, and are valid until March 2047, giving operators a 20-plus-year runway that is notably more generous than the 15-year norms observed in much of the EU (which is now subject to change based on the proposals for indefinite licences detailed in the European Commission’s Digital Networks Act).

On closer inspection, these auction results suggest Serbia traded a longer license tenure for robust returns to the state, while leaving operators with a comparatively light annual spectrum burden and a cost position that looks broadly competitive once adjusted for band mix and license duration.

The approximate per-capita yield from Serbia’s auction (around €44 per head) was materially above earlier Western Balkan awards on a headline basis. Croatia’s 2021 700/3.6/26 GHz sale yielded €12 per head, Bulgaria’s 3.6 GHz-only auction yielded €1 per head for 20-year licenses, and Albania’s 3.5 GHz award came in at roughly €2 per head. However, those comparisons typically covered much less spectrum, shorter terms, or both. Normalizing for Serbia’s extended tenure and broad multi-band packages, the annualized $/MHz/pop figure sits in the lower half of the European 5G range, well below historic high-price outliers such as Italy, Germany, or the early US C-band auction.

Balanced 5G spectrum assignments position Serbia for sustained performance gains

Beyond a favorable license duration, another key strength of the Serbian auction was that it lent each operator a broadly balanced low- and mid-band portfolio for 4G and 5G at roughly €100 million each. All three secured symmetrical holdings in the critical 700 MHz and 3.5 GHz pioneer bands, alongside individual top-ups in 2600 MHz and other legacy bands like 900, 1800 and 2100 MHz. This symmetry ensures no player is structurally spectrum-constrained, meaning competitive advantage will hinge less on spectrum depth and more on how quickly each operator executes on RAN densification and core network rollout.

All three can build a classic European 5G stack, eventually using 700 MHz as the wide-area SA coverage layer, refarmed 900/1800/2100 MHz as the 4G/5G anchor and VoLTE bedrock, 2600 MHz for dense capacity, and a wide C-band carrier as the primary 5G capacity layer, fully aligned with EU pioneer band thinking.

The most notable award was the 130 MHz of prime 3.5 GHz spectrum issued to each operator, a highly competitive mid-band allocation by European standards, where many markets targeted only 80 to 100 MHz per operator in this band. This positions Serbian operators well to enhance network capacity in dense urban environments, and the early performance data from Q4 2025 confirms that this wide spectrum allocation is already translating into tangible speed advantages for end-users.

Targeted coverage obligations for underserved areas seek to stimulate better 5G outcomes

A key feature of the auction design was the inclusion of a targeted coverage obligation for 15 explicitly named underserved municipalities, intended to prevent a purely city-centric 5G rollout concentrated in Belgrade and Novi Sad. Each operator must materially improve coverage, including future 5G, in five rural or structurally weak areas. Telekom is responsible for Krupanj, Osečina, Medveđa, Trgovište and Bosilegrad. Yettel is responsible for Ljubovija, Golubac, Babušnica, Gadžin Han and Svrljig. A1 is responsible for Kosjerić, Crna Trava, Kučevo, Majdanpek and Boljevac.

Many of these areas are officially classified as underdeveloped, with aging populations, high emigration and weak infrastructure. Crna Trava, Serbia’s smallest and one of its poorest municipalities, is the most emblematic example. In practice, this policy intervention is intended to compel operators to use new low-band spectrum to extend basic 4G/5G availability to places that would otherwise be unlikely to receive commercial coverage in the near future.

At a higher level, these municipal carve-outs sit atop a demanding five-year national rollout regime set by RATEL. License conditions require each operator to deploy at least 200 active 5G sites in year one, with 120 in Belgrade, 20 in Novi Sad, 15 in Niš, 10 in Kragujevac, 5 in Subotica, plus all science and tech parks. This rises to 1,000 in year two across 22 designated cities, major tourist centers, all international airports, and 24-hour road border crossings.

Subsequent targets rise to 2,000, 3,300, and 4,500 sites in years three through five, with mandatory coverage of all settlements above 10,000, 5,000, and 3,000 inhabitants respectively. By end-2026, operators must also achieve near-continuous coverage along IA/IB-class state roads and pan-European rail corridors X and XI, plus the EXPO 2027 site and its access routes. Each operator must meet these milestones on its own independent RAN, as national roaming does not count, thereby substantially raising minimum capex requirements compared with more permissive EU regimes.

5G rollout arrives amid challenging operating conditions

Similar to the trend observed elsewhere in the Balkans, the financial backdrop underpinning Serbia’s mobile market is one of steady, mid-single digit revenue growth up to the end of this decade. Mobile average revenue per user (ARPU) in Serbia sits at the lower end of the European range but ranks fourth-highest in the Balkans, averaging around €9 in late 2025. This figure is down materially in real terms from two to three years prior.

This sluggish ARPU profile therefore constrains how much 5G investment can be recouped from topline expansion alone, with all operators facing several capex and opex pressures across license fees and spectrum amortization, energy costs and fiber and EXPO-related investments.

The €300 million (US $349.11 million) collected in the recent auction is material relative to the size of the Serbian market. Even though fees are spread over time, they still absorb balance sheet capacity. Serbian operators, like their European peers, have faced electricity price volatility since 2022, with energy accounting for a non-trivial share of opex. This creates strong incentives for deploying energy-efficient radios and using features such as 5G sleep modes as the buildout advances. The government has emphasized both rural broadband and preparations for EXPO 2027 in Belgrade as strategic priorities, requiring upgrades in backhaul, core and metro transport infrastructure.

Within this challenging environment, earlier market moves have helped to free up some capital for 5G. Telekom completed a tower sale to an Actis-led consortium, while A1 did similar with its EuroTeleSites spin-off. Meanwhile, PPF Telecom Group, in which Etisalat (e&) acquired a majority stake across the wider Central and Eastern European portfolio, decided to structurally separate Yettel’s network into CETIN Serbia. This entity now owns and operates the passive and active infrastructure and provides wholesale mobile network services to Yettel.

Strategic focus of Serbian operators is tilting from volume to value

Serbia’s three operators have diverged into distinct strategic postures. State-backed Telekom remains the volume leader with approximately 42-44% market share and generates the most absolute revenue (€1.3-1.4 billion across the group in 2024), but carries the heaviest leverage burden, trading free cash flow for aggressive content spending on Premier League and NBA rights to defend ARPU against churn. Fixed-mobile bundling further supports its subscriber stickiness, particularly among households attracted to premium sports content.

Incremental value creation in the market is, however, shifting toward the leaner challengers. Yettel has successfully pivoted from a mobile-only cash cow, boasting the highest ARPU (around €11.60 in 2024), to a converged challenger. Backed by the PPF Group’s efficiency focus, it maintains the market’s healthiest EBITDA margins (19% expansion in 2024 to €171 million or US $198.99 million) by aggressively cross-selling its ‘Hipernet’ fixed services to a loyal mobile base of roughly 30% market share, effectively insulating itself from price wars.

A1, still the smallest operator by market share at around 27%, remains the primary competitive challenger and is closing the profitability gap as A1 Group transforms its Serbian business into a convergent player. It has shed its discounter identity and positioned itself as a distinct value innovator with a lean model capable of deploying capital quickly.

The operator posted EBITDA expansion of 15% in 2024 to €146 million or US $169.90 million (margin of approximately 37%), driven by inflation-linked price rises and upselling to higher-value plans, even as prepaid and postpaid bases contracted. The Conexio Metro fiber acquisition (42,000 ready homes) and the launch of fixed services in 2025 is intended to further lift A1’s ARPU and reduce churn.

A1 and Yettel entered the 5G cycle with a stronger 4G network foundation

Serbia’s late 5G RAN cycle forced operators to carry surging data demand almost entirely on their 4G networks through most of 2025 pre-auction. Each operator turned to leveraging 800, 1800 and 2100 MHz refarming, three- to four-carrier aggregation and targeted grid densification along urban areas and transport corridors to maximize spatial spectrum reuse.

While this 4G-centric playbook pushed the existing grid far, the economics were deteriorating for operators. Each incremental site or radio upgrade was capex- and energy-heavy in a price-sensitive market, and spectral-efficiency gains from further LTE-Advanced tweaks were marginal compared with lighting up large, clean 5G carriers in the 3.5 GHz band.

The performance trajectory through 2025 highlights the different starting positions from which operators entered the 5G cycle. A1 had maintained a substantial speed lead in Serbia even on 4G, with median mobile download speeds on its network of 81.03 Mbps in Q3 2025, roughly 40% faster than Yettel (53.15 Mbps) and Telekom (57.95 Mbps).

Early 5G performance exceeds expectations as operators light up new spectrum

The simultaneous commercial launch of 5G by all three Serbian operators on December 3, 2025 triggered an immediate and significant transformation in network performance. Analysis of Speedtest Intelligence® data for Q4 2025 reveals speed increases far exceeding what would typically be observed from incremental 4G improvements, confirming that the newly activated 3.5 GHz and 700 MHz spectrum is already delivering substantial benefits to end-users.

A1 delivered median mobile download speeds of 208.29 Mbps in Q4 2025, an increase of 157% from 81.03 Mbps in Q3 2025. Yettel recorded the largest relative improvement, with median speeds rising 160% from 53.15 Mbps to 138.45 Mbps. Telekom, while posting the lowest absolute speeds among the three operators, still achieved an 88% increase to 109.02 Mbps from 57.95 Mbps.

Upload speeds similarly improved across all operators, with Yettel leading at 27.02 Mbps, followed by Telekom (24.02 Mbps) and A1 (23.41 Mbps). Multi-server latency converged to ~32 ms across all three networks, down from divergent Q3 figures.

The clearest evidence of Serbia’s ongoing mobile transformation is its rise in the Speedtest Global Index. In December 2025, Serbia climbed 44 positions to rank 14th globally with median download speeds of 173.04 Mbps, placing it ahead of established European 5G markets including Georgia (15th), Netherlands (16th), Norway (20th), France (26th), and Finland (27th). While some reversion is highly likely as network load increases through 2026, the wide 130 MHz spectrum allocation per operator provides uniquely substantial headroom to absorb traffic growth while maintaining strong performance.

Analysis of 5G Availability data confirms that operators activated commercial service rapidly following the December 3 launch. A1 led with 5G Availability of 24% in Q4 2025, indicating that users on 5G-capable devices on its network spent approximately one-quarter of their time connected to 5G. Yettel and Telekom recorded similar figures of 19%. These availability figures are expected to rise steadily as operators expand their 5G footprints beyond initial launch areas in Belgrade and major cities.

Analysis of 5G Availability data confirms that operators activated commercial service rapidly following the December 3 launch. A1 led with 5G Availability of 24% in Q4 2025, indicating that users on 5G-capable devices on its network spent approximately one-quarter of their time connected to 5G. Yettel and Telekom recorded similar figures of 19%. These availability figures are expected to rise steadily as operators expand their 5G footprints beyond initial launch areas in Belgrade and major cities.

Divergence in 3G sunset progress highlights differences in spectrum strategy and 4G maturity

Investments in site grid densification and 4G footprint expansion have contributed to improved network consistency and coverage outcomes across all operators. 4G Availability in Q4 2025 reached 95% for A1, 94% for Yettel, and 90% for Telekom, reflecting wide coverage in rural areas and extensive time spent on 4G (and now 5G) networks indoors in urban areas as low-band expansion and site densification aid deeper building penetration in cities like Belgrade and Novi Sad.

The wider breadth of A1’s 4G network and extensive use of VoLTE across its footprint enabled it to move more aggressively than peers on sunsetting 3G services. After announcing a phased 3G switch-off by end-June 2025, A1 completed nationwide 3G decommissioning in April 2025, freeing its 2100 MHz 3G layer for 4G/5G while explicitly keeping 2G in the 900 MHz band alive as a thin legacy voice/SMS and low-end IoT anchor and pushing all mainstream voice onto VoLTE.

A1’s 3G sunset has effectively converted its 2100 MHz footprint into a pure 4G capacity layer, while its relatively small 4.2 MHz slice of 900 MHz (versus 9.6 MHz for Telekom and Yettel) makes it structurally incentivized to accelerate VoLTE migration and shrink 2G usage over time.

Yettel, by contrast, has no formal 2G/3G sunset dates but has already silently refarmed much of its original 2100 MHz 3G layer to 4G while keeping a low-band dual 2G/3G umbrella across mostly 900 MHz until VoLTE use and the 5G rollout mature.

Telekom remains the most conservative on network sunset timing, reflecting a larger base of rural and legacy users and a desire to avoid a voice cliff while VoLTE usage still scales atop a comparatively smaller 4G coverage base. The operator continues to run both 2G (900/1800 MHz) and 3G (primarily 2100 MHz) alongside 4G/5G.

Vendor strategies diverge as operators navigate equipment transitions

Beyond the benefit of having a wide 4G footprint, the speed at which A1 has been able to move with its 3G sunset is likely shaped in some way by its uniquely clean vendor strategy. A1 Group has already locked Serbia into a single-RAN strategy with Nokia supplying both radio and packet core, under a five-year 5G plan to cover major population centers and transport corridors, using EuroTeleSites’ spun-off tower grid to keep the RAN relatively asset-light.

Telekom, by contrast, is in mid-pivot from a Huawei-heavy legacy 2G-4G footprint to a dual-Nordic 5G layer, financed through a distinctive multilateral structure including the European Bank for Reconstruction and Development, Sweden’s Export Credit Corporation and the US Exim Bank. Notably, the US Exim deal of approximately €42.97 million or US $50 million represents the first agreement of its kind between a European telecom operator and the US Export-Import Bank. Ericsson and Nokia are contracted to supply 5G base stations for the network rollout.

Yettel, through CETIN Serbia, is also undergoing active vendor diversification as it shifts from Huawei, used historically for its RAN, to Ericsson for its 5G buildout. This transition is being coordinated alongside CETIN’s broader “5G Balkans” project, which aims to strengthen optical connectivity across the region in partnership with CETIN Bulgaria.

5G boost comes just in time for EXPO 2027

The simultaneous 5G launch in December 2025 by all three operators, backed by generous 130 MHz mid-band allocations and modern equipment that had been stockpiled during the regulatory delays, has propelled Serbia from near the bottom of the Balkan mobile rankings to a highly competitive position globally, validating the potential for late movers to close the gap with competitors when spectrum policy and operator execution align.

With EXPO 2027 on the horizon and the government committed to using the event as a showcase for the country’s digital capabilities, Serbia’s mobile operators face both competitive pressure and a significant opportunity to demonstrate what investments in 5G infrastructure can deliver for consumers and businesses alike. The early data suggests they are rising to the challenge.

Serbian/Srpski

5G na Balkanu. Mobilna renesansa Srbije dok novi spektar podstiče konkurentnost

EXPO 2027 deluje kao ključni pokretač za ubrzanje politike i infrastrukturnih ulaganja, dok se Beograd priprema da plasira Srbiju i Balkan na svetsku pozornicu.

Srbija je hitro prešla put od jedne od poslednjih 5G “belih tačaka” na mapi Evrope do snažnog globalnog igrača u mobilnoj telefoniji. Nakon godina regulatornih odlaganja, operatori u zemlji su 3. decembra 2025. godine istovremeno aktivirali komercijalne 5G servise, označivši početak značajnog preokreta u performansama mreže. U roku od nekoliko nedelja nakon aktiviranja, Srbija je napredovala za 44 mesta i zauzela 14. poziciju na globalnom nivou u Speedtest Global Index™ za decembar 2025. godine, zabeleživši medijanu brzine preuzimanja od 173,04 Mbps i nadmašivši mnoga zapadnoevropska tržišta sa zrelijim 5G mrežama.

Iako Srbija ulazi u 5G ciklus godinama nakon mnogih svojih balkanskih suseda, zemlja se sada nalazi u odličnoj poziciji da smanji razliku u odnosu na regionalne konkurente. Srpski operatori su razvili zrelu 4G osnovu na koju sada nadograđuju 5G opremu koja je generaciju ili dve novija od one koju su primenili rani usvajaoci (early movers) drugde u Evropi, a koju su već bili pripremili u iščekivanju aukcije. EXPO 2027 koji će se održati u Beogradu dodatno pojačava ovaj zamah, delujući kao katalizator za infrastrukturna ulaganja i primoravajući operatore da za dve godine postignu ono za šta je regionalnim konkurentima bilo potrebno pet.

Ključne poruke

• Lansiranje 5G mreže u Srbiji donosi trenutna i značajna poboljšanja performansi. Iako je odložena dodela spektra ostavila Srbiju na pretposlednjem mestu po medijani brzine mobilnog preuzimanja među balkanskim zemljama u trećem kvartalu 2025., komercijalno lansiranje u decembru 2025. izazvalo je oštar preokret. Sva tri operatora zabeležila su trocifreni procentualni rast medijane brzine preuzimanja tokom četvrtog kvartala 2025., pri čemu su nacionalne brzine porasle sa ~62 Mbps na preko 150 Mbps, što je Srbiju lansiralo na 14. mesto globalno u decembarskom izdanju Speedtest Global Index™.
• Brzi uspon Srbije potvrđuje potencijal kasnih ulazaka na 5G tržište (late movers) da nadmaše očekivanja. Srbija sada stoji rame uz rame sa Bugarskom (5. mesto) i Severnom Makedonijom (17. mesto) kao dokaz da balkanska tržišta mogu postići izvrsne rezultate u mobilnoj telefoniji kada se zdrava politika spektra upari sa agresivnom realizacijom od strane operatora. Dodeljenih 130 MHz spektra u opsegu od 3,5 GHz po operatoru pruža dovoljno kapaciteta za održavanje ovih rezultata kako opterećenje mreže bude raslo.
• A1 prednjači u brzini, dok Yettel pokazuje najsnažniji trend poboljšanja. A1 je isporučio najveću medijanu brzine mobilnog preuzimanja (208,29 Mbps) u četvrtom kvartalu 2025., dok je Yettel zabeležio najveće relativno poboljšanje nakon lansiranja 5G mreže (+160% u odnosu na prethodni kvartal, na 138,45 Mbps). Telekom Srbija (mts) je dostigao 109,02 Mbps, više nego udvostručivši svoj rezultat iz trećeg kvartala. Sva tri operatora su postigla gotovo izjednačene rezultate u kašnjenju (latenciji) od oko 32 ms.
• Telekom se suočava sa konkurentskim pritiskom da ubrza svoju 5G implementaciju. Uprkos tome što vodi u udelu pretplatnika, Telekom zaostaje za A1 i Yettel-om u brzinama preuzimanja, dostupnosti 4G mreže (90% naspram 94-95% kod konkurenata) i dostupnosti 5G mreže (19% naspram 24% za A1). Njegova trenutna tranzicija dobavljača opreme dodaje složenost u realizaciji tokom ključnog perioda izgradnje mreže.
• Regionalne razlike u mobilnim uslugama i dalje postoje, ali obaveze pokrivanja imaju za cilj da smanje jaz. Obaveze uvođenja 5G mreže koje je nametnuo srpski regulator RATEL zahtevaju od operatora da pokriju 15 eksplicitno navedenih nedovoljno razvijenih opština, glavne transportne koridore i postepeno manja naselja tokom petogodišnjeg perioda, stvarajući mehanizam vođen politikom za proširenje poboljšanja performansi i van Beograda i Novog Sada.

Dug put do spektra: Kako je Srbija konačno stigla do 5G aukcije

Od kašnjenja politike do prednosti kasnog ulaska

Srbija je usvojila strateška dokumenta koja pominju 5G još 2018. godine, ali je prvobitno očekivanje o dodeli spektra u “pionirskim opsezima” oko 2020. ili 2021. godine više puta odlagano. COVID-19, makroekonomska neizvesnost i unutrašnja politička debata o strukturi tržišta i ulozi državnog Telekoma Srbija doprineli su kašnjenju, čineći Srbiju poslednjom zemljom na Balkanu, osim Bosne i Hercegovine, koja je pokrenula proces 5G aukcije.

Nezavisne procene OECD-a i službi za proširenje EU eksplicitno su označile kašnjenja u dodeli 5G spektra i nepotpunu prateću regulativu, kao što je namenski zakon o širokopojasnoj infrastrukturi, kao ključne prepreke za digitalnu konkurentnost Srbije.

Analiza podataka Speedtest Intelligence otkriva da su se ova kašnjenja prevela u eroziju regionalnog rangiranja zemlje u mobilnim performansama sve do trećeg kvartala 2025. Između 2020. i trećeg kvartala 2025., rang Srbije je pao sa petog na deseto mesto među balkanskim tržištima po medijani brzine mobilnog preuzimanja. Ovo zapažanje je u skladu sa našim ranijim istraživanjima, koja su utvrdila da su evropske zemlje koje su ranije dodelile 5G spektar postigle bolje mrežne ishode za krajnje korisnike.

Međutim, kasni ulazak Srbije nosi i prednosti koje sada postaju očigledne. Operatori su bili u mogućnosti da primene zreliju 5G opremu (povrh već zgusnute 4G mreže sa dubokom agregacijom nosilaca), koristeći smanjenje troškova i poboljšanja performansi akumulirana kroz nekoliko generacija 5G hardvera, istovremeno aktivirajući velike, čiste blokove spektra umesto fragmentisanih alokacija koje su ograničavale neke ranije usvajaoce.

Podaci o performansama s početka četvrtog kvartala 2025. sugerišu da Srbija možda ostvaruje značajnu “dividendu kasnog ulaska”. Skok na 14. mesto globalno, ispred mnogih zapadnoevropskih tržišta sa višegodišnjom prednošću, ukazuje na to da kvalitet dodele spektra i zrelost opreme mogu nadvladati vreme izlaska na tržište (time-to-market) u određivanju 5G ishoda.

Dugo trajanje licenci izdvaja srpsku 5G aukciju

Zakonodavna blokada koja je kočila srpsku 5G aukciju popustila je usvajanjem novog Zakona o elektronskim komunikacijama 2023. godine, koji se bliže uskladio sa Evropskim zakonikom o elektronskim komunikacijama (EECC) EU i naložio srpskom regulatoru RATEL-u da se pripremi za aukciju više opsega (multi-band auction). Naknadna nacionalna strategija elektronskih komunikacija i pravilnik postavili su uslove za izdavanje licenci u opsezima od 700 MHz, ispod 3 GHz i opsegu 3,4–3,8 GHz, sa proklamovanim ciljem maksimiziranja i prihoda i pokrivenosti.

RATEL-ov dizajn aukcije uspostavio je stroge kriterijume za učešće koji su efektivno ograničili ponuđače na postojeće operatore, što je znatno drugačiji pristup od nekih regulatora drugde u Evropi koji su koristili 5G aukcije da podstaknu konkurenciju stvaranjem uslova za nove učesnike (new entrants).

Aukcija je trajala od 3. do 7. novembra 2025., privukla je sva tri postojeća operatora i prikupila nešto više od 300 miliona evra (349,14 miliona dolara), pri čemu je svaki operator licitirao nešto iznad početne cene od 100 miliona evra za svoj paket. Licence se plaćaju u dve rate, sa drugom koja dospeva sredinom 2026. godine, i važe do marta 2047., dajući operatorima period od preko 20 godina, što je znatno velikodušnije od normi od 15 godina viđenih u većem delu EU (što je sada podložno promenama na osnovu predloga za trajne licence detaljno opisanih u Zakonu o digitalnim mrežama Evropske komisije).

Detaljnijom analizom, ovi rezultati aukcije sugerišu da je Srbija trampila duže trajanje licenci za robusne prihode državi, ostavljajući operatore sa relativno lakim godišnjim opterećenjem za spektar i troškovnom pozicijom koja izgleda široko konkurentna kada se prilagodi miksu opsega i trajanju licence.

Približan prinos po glavi stanovnika od srpske aukcije (oko 44 evra po stanovniku) bio je materijalno iznad ranijih dodela na Zapadnom Balkanu na nominalnoj osnovi. Hrvatska prodaja 700/3,6/26 GHz iz 2021. donela je 12 evra po glavi stanovnika, bugarska aukcija samo za 3,6 GHz donela je 1 evro po glavi stanovnika za 20-godišnje licence, a albanska dodela 3,5 GHz iznosila je otprilike 2 evra po glavi stanovnika. Međutim, ta poređenja su obično pokrivala mnogo manje spektra, kraće rokove ili oboje. Normalizovano za produženi rok trajanja u Srbiji i široke pakete više opsega, godišnja cifra $/MHz/pop nalazi se u donjoj polovini evropskog 5G raspona, znatno ispod istorijskih skupih izuzetaka kao što su Italija, Nemačka ili rana američka aukcija C opsega.

Uravnotežene dodele 5G spektra pozicioniraju Srbiju za održiva poboljšanja performansi

Pored povoljnog trajanja licence, još jedna ključna snaga srpske aukcije bila je to što je svakom operatoru dodelila široko uravnotežen portfolio niskih i srednjih opsega za 4G i 5G po ceni od otprilike 100 miliona evra svakom. Sva tri operatora su obezbedila simetrične udele u kritičnim pionirskim opsezima od 700 MHz i 3,5 GHz, uz pojedinačne dopune u opsegu od 2600 MHz i drugim nasleđenim opsezima poput 900, 1800 i 2100 MHz. Ova simetrija osigurava da nijedan igrač nije strukturno ograničen spektrom, što znači da će konkurentska prednost manje zavisiti od dubine spektra, a više od toga koliko brzo svaki operator realizuje zgušnjavanje RAN mreže (radio pristupne mreže) i uvođenje jezgra mreže (core network).

Sva tri operatora mogu da izgrade klasičan evropski 5G “stack” (slojevitu strukturu), koristeći 700 MHz kao sloj za široku SA pokrivenost, refarmirane opsege 900/1800/2100 MHz kao 4G/5G sidro i osnovu za VoLTE, 2600 MHz za gust kapacitet i široki C opseg kao primarni sloj 5G kapaciteta, potpuno usklađeno sa razmišljanjem EU o pionirskim opsezima.

Najznačajnija dodela bila je 130 MHz primarnog spektra od 3,5 GHz izdatog svakom operatoru, što je visoko konkurentna alokacija srednjeg opsega po evropskim standardima, gde su mnoga tržišta ciljala samo 80 do 100 MHz po operatoru u ovom opsegu. Ovo pozicionira srpske operatore u dobru situaciju da poboljšaju mrežni kapacitet u gustim urbanim sredinama, a rani podaci o performansama iz četvrtog kvartala 2025. potvrđuju da se ova široka alokacija spektra već prevodi u konkretne prednosti u brzini za krajnje korisnike.

Ciljane obaveze pokrivanja za nedovoljno razvijena područja teže da podstaknu bolje 5G ishode

Ključna karakteristika dizajna aukcije bilo je uključivanje ciljane obaveze pokrivanja za 15 eksplicitno imenovanih nedovoljno razvijenih opština, sa namerom da se spreči čisto “gradocentrično” uvođenje 5G mreže koncentrisano u Beogradu i Novom Sadu. Svaki operator mora materijalno poboljšati pokrivenost, uključujući budući 5G, u pet ruralnih ili strukturno slabih područja. Telekom je odgovoran za Krupanj, Osečinu, Medveđu, Trgovište i Bosilegrad. Yettel je odgovoran za Ljuboviju, Golubac, Babušnicu, Gadžin Han i Svrljig. A1 je odgovoran za Kosjerić, Crnu Travu, Kučevo, Majdanpek i Boljevac.

Mnoge od ovih oblasti su zvanično klasifikovane kao nerazvijene, sa starim stanovništvom, visokom emigracijom i slabom infrastrukturom. Crna Trava, najmanja i jedna od najsiromašnijih opština u Srbiji, najslikovitiji je primer. U praksi, ova intervencija politike ima za cilj da primora operatore da koriste novi spektar niskog opsega kako bi proširili osnovnu 4G/5G dostupnost na mesta koja inače verovatno ne bi dobila komercijalnu pokrivenost u bliskoj budućnosti.

Na višem nivou, ova opštinska izdvajanja dolaze povrh zahtevnog petogodišnjeg nacionalnog režima izgradnje koji je postavio RATEL. Uslovi licence zahtevaju da svaki operator postavi najmanje 200 aktivnih 5G baznih stanica u prvoj godini, od toga 120 u Beogradu, 20 u Novom Sadu, 15 u Nišu, 10 u Kragujevcu, 5 u Subotici, plus sve naučno-tehnološke parkove. Ovaj broj raste na 1.000 u drugoj godini širom 22 određena grada, glavnih turističkih centara, svih međunarodnih aerodroma i 24-časovnih drumskih graničnih prelaza.

Naknadni ciljevi rastu na 2.000, 3.300 i 4.500 lokacija u trećoj do pete godini, sa obaveznom pokrivenošću svih naselja iznad 10.000, 5.000 i 3.000 stanovnika, respektivno. Do kraja 2026., operatori takođe moraju postići gotovo neprekidnu pokrivenost duž državnih puteva IA/IB klase i panevropskih železničkih koridora X i XI, kao i lokacije EXPO 2027 i njenih pristupnih puteva. Svaki operator mora ispuniti ove prekretnice na sopstvenoj nezavisnoj RAN mreži, jer se nacionalni roming ne računa, čime se znatno podižu minimalni zahtevi za kapitalnim ulaganjima (capex) u poređenju sa popustljivijim režimima u EU.

Uvođenje 5G stiže usred izazovnih uslova poslovanja

Slično trendu primećenom drugde na Balkanu, finansijska pozadina koja podupire srpsko mobilno tržište je stabilan, jednocifren rast prihoda (mid-single digit) do kraja ove decenije. Prosečan prihod po korisniku mobilne telefonije (ARPU) u Srbiji nalazi se na donjem kraju evropskog raspona, ali je četvrti po visini na Balkanu, prosečno oko 9 evra krajem 2025. Ova cifra je materijalno niža u realnim vrednostima u odnosu na dve do tri godine ranije.

Ovaj spori profil ARPU-a stoga ograničava koliko se investicija u 5G može povratiti samo kroz rast prihoda, pri čemu se svi operatori suočavaju sa nekoliko pritisaka na kapitalne (capex) i operativne troškove (opex) kroz naknade za licence, amortizaciju spektra, troškove energije, kao i ulaganja u optiku i projekte vezane za EXPO.

Iznos od 300 miliona evra (349,11 miliona dolara) prikupljen na nedavnoj aukciji je značajan u odnosu na veličinu srpskog tržišta. Iako su naknade raspoređene tokom vremena, one i dalje apsorbuju kapacitet bilansa stanja. Srpski operatori, kao i njihove evropske kolege, suočili su se sa volatilnošću cena električne energije od 2022. godine, pri čemu energija čini značajan deo operativnih troškova. Ovo stvara snažne podsticaje za primenu energetski efikasnih radio uređaja i korišćenje funkcija kao što su 5G “režimi spavanja” (sleep modes) kako izgradnja napreduje. Vlada je istakla i ruralni širokopojasni internet i pripreme za EXPO 2027 u Beogradu kao strateške prioritete, zahtevajući nadogradnje u pozadinskoj mreži (backhaul), jezgru i metro transportnoj infrastrukturi.

U ovom izazovnom okruženju, raniji potezi na tržištu pomogli su da se oslobodi deo kapitala za 5G. Telekom je završio prodaju tornjeva konzorcijumu koji predvodi Actis, dok je A1 učinio slično sa svojim izdvajanjem EuroTeleSites kompanije. U međuvremenu, PPF Telecom Group, u kojoj je Etisalat (e&) stekao većinski udeo u širem portfoliju centralne i istočne Evrope, odlučio je da strukturno odvoji mrežu Yettel-a u CETIN Srbija. Ovaj entitet sada poseduje i upravlja pasivnom i aktivnom infrastrukturom i pruža veleprodajne usluge mobilne mreže Yettel-u.

Strateški fokus srpskih operatora prelazi sa obima na vrednost

Tri srpska operatora su se razišla u različite strateške pozicije. Telekom Srbija, podržan od strane države, ostaje lider u obimu sa približno 42-44% tržišnog udela i generiše najveći apsolutni prihod (1,3-1,4 milijarde evra na nivou grupe u 2024.), ali nosi najteži teret zaduženosti, trgujući slobodnim novčanim tokovima za agresivno trošenje na sadržaj (Premier liga i NBA prava) kako bi odbranio ARPU od odliva korisnika (churn). Fiksno-mobilno povezivanje dodatno podržava vezanost njegovih pretplatnika, posebno među domaćinstvima privučenim premium sportskim sadržajem.

Inkrementalno stvaranje vrednosti na tržištu, međutim, pomera se ka efikasnijim izazivačima. Yettel je uspešno prešao put od mobilne “krave muzare” (cash cow), hvaleći se najvišim ARPU-om (oko 11,60 evra u 2024.), do konvergentnog izazivača. Podržan fokusom PPF Grupe na efikasnost, održava najzdravije EBITDA marže na tržištu (rast od 19% u 2024. na 171 milion evra ili 198,99 miliona dolara) agresivnom unakrsnom prodajom svojih ‘Hipernet’ fiksnih usluga lojalnoj bazi mobilnih korisnika od oko 30% tržišnog udela, efikasno se izolujući od ratova cena.

A1, i dalje najmanji operator po tržišnom udelu sa oko 27%, ostaje primarni konkurentski izazivač i smanjuje jaz u profitabilnosti dok A1 Grupa transformiše svoje poslovanje u Srbiji u konvergentnog igrača. Odbacio je identitet diskontera i pozicionirao se kao poseban inovator vrednosti sa “vitkim” modelom sposobnim za brzo raspoređivanje kapitala.

Operator je zabeležio rast EBITDA od 15% u 2024. na 146 miliona evra ili 169,90 miliona dolara (marža od približno 37%), vođen rastom cena usklađenim sa inflacijom i prodajom skupljih paketa (upselling), čak i dok su se baze pripejd i postpejd korisnika smanjivale. Akvizicija Conexio Metro optike (42.000 spremnih domova) i lansiranje fiksnih usluga 2025. godine imaju za cilj da dodatno podignu ARPU A1 i smanje odliv korisnika.

A1 i Yettel ušli su u 5G ciklus sa jačom 4G mrežnom osnovom

Kasni ciklus 5G RAN-a u Srbiji primorao je operatore da rastuću potražnju za podacima nose gotovo u potpunosti na svojim 4G mrežama tokom većeg dela 2025. godine pre aukcije. Svaki operator se okrenuo korišćenju refarminga frekvencija 800, 1800 i 2100 MHz, agregaciji tri do četiri nosioca i ciljanom zgušnjavanju mreže duž urbanih područja i transportnih koridora kako bi maksimizirao prostornu ponovnu upotrebu spektra.

Iako je ova strategija fokusirana na 4G gurnula postojeću mrežu do krajnjih granica, ekonomija je za operatore postajala sve gora. Svaka dodatna lokacija ili nadogradnja radija bila je teška za kapitalne i energetske troškove na tržištu osetljivom na cene, a dobici u spektralnoj efikasnosti od daljih LTE-Advanced podešavanja bili su marginalni u poređenju sa aktiviranjem velikih, čistih 5G nosilaca u opsegu 3,5 GHz.

Putanja performansi tokom 2025. naglašava različite startne pozicije sa kojih su operatori ušli u 5G ciklus. A1 je zadržao značajnu prednost u brzini u Srbiji čak i na 4G, sa medijanom brzine mobilnog preuzimanja na svojoj mreži od 81,03 Mbps u trećem kvartalu 2025., što je otprilike 40% brže od Yettel-a (53,15 Mbps) i Telekoma (57,95 Mbps).

Rane 5G performanse premašuju očekivanja dok operatori aktiviraju novi spektar

Istovremeno komercijalno lansiranje 5G od strane sva tri srpska operatora 3. decembra 2025. izazvalo je trenutnu i značajnu transformaciju u performansama mreže. Analiza podataka Speedtest Intelligence za četvrti kvartal 2025. otkriva povećanja brzine koja daleko prevazilaze ono što bi se obično primetilo od inkrementalnih 4G poboljšanja, potvrđujući da novoaktivirani spektar od 3,5 GHz i 700 MHz već donosi značajne benefite krajnjim korisnicima.

A1 je isporučio medijanu brzine mobilnog preuzimanja od 208,29 Mbps u četvrtom kvartalu 2025., što je povećanje od 157% sa 81,03 Mbps u trećem kvartalu. Yettel je zabeležio najveće relativno poboljšanje, sa brzinama koje su porasle za 160% sa 53,15 Mbps na 138,45 Mbps. Telekom, iako beleži najniže apsolutne brzine među tri operatora, ipak je postigao povećanje od 88% na 109,02 Mbps sa 57,95 Mbps.

Brzine otpremanja (upload) su se slično poboljšale kod svih operatora, pri čemu Yettel vodi sa 27,02 Mbps, a slede ga Telekom (24,02 Mbps) i A1 (23,41 Mbps). Latencija na više servera (multi-server latency) konvergirala je na ~32 ms na sve tri mreže, što je pad u odnosu na divergentne brojke iz trećeg kvartala.

Najjasniji dokaz tekuće mobilne transformacije Srbije je njen uspon na Speedtest Global Index-u. U decembru 2025., Srbija se popela za 44 pozicije na 14. mesto globalno sa medijanom brzine preuzimanja od 173,04 Mbps, plasirajući se ispred utvrđenih evropskih 5G tržišta uključujući Gruziju (15.), Holandiju (16.), Norvešku (20.), Francusku (26.) i Finsku (27.). Iako je određeni povratak nazad vrlo verovatan kako se opterećenje mreže bude povećavalo tokom 2026. godine, široka alokacija spektra od 130 MHz po operatoru pruža jedinstveno značajan prostor za apsorpciju rasta saobraćaja uz održavanje snažnih performansi.

Analiza podataka o dostupnosti 5G potvrđuje da su operatori brzo aktivirali komercijalnu uslugu nakon lansiranja 3. decembra. A1 je prednjačio sa dostupnošću 5G od 24% u četvrtom kvartalu 2025., što ukazuje da su korisnici na 5G uređajima u njegovoj mreži proveli približno četvrtinu svog vremena povezani na 5G. Yettel i Telekom su zabeležili slične brojke od 19%. Očekuje se da će ove brojke o dostupnosti stalno rasti kako operatori budu širili svoje 5G otiske izvan početnih zona lansiranja u Beogradu i većim gradovima.

Razlike u progresu gašenja 3G mreže ističu razlike u strategiji spektra i zrelosti 4G mreže

Ulaganja u zgušnjavanje mreže baznih stanica i proširenje 4G pokrivenosti doprinela su poboljšanoj konzistentnosti mreže i ishodima pokrivenosti kod svih operatora. Dostupnost 4G u četvrtom kvartalu 2025. dostigla je 95% za A1, 94% za Yettel i 90% za Telekom, odražavajući široku pokrivenost u ruralnim područjima i značajno vreme provedeno na 4G (a sada i 5G) mrežama u zatvorenom prostoru u urbanim područjima, kako širenje niskog opsega i zgušnjavanje lokacija pomažu dublju penetraciju u zgrade u gradovima poput Beograda i Novog Sada.

Širi obim 4G mreže A1 i opsežna upotreba VoLTE-a širom njegove pokrivenosti omogućili su mu da deluje agresivnije od konkurenata po pitanju gašenja (sunset) 3G usluga. Nakon najave faznog gašenja 3G do kraja juna 2025., A1 je završio ukidanje 3G mreže na nacionalnom nivou u aprilu 2025., oslobađajući svoj 3G sloj od 2100 MHz za 4G/5G, dok je eksplicitno zadržao 2G u opsegu 900 MHz kao tanko sidro za govorne/SMS usluge i IoT uređaje niže klase, gurajući sav glavni govorni saobraćaj na VoLTE.

Gašenje 3G mreže od strane A1 efektivno je konvertovalo njegov otisak od 2100 MHz u čisti sloj 4G kapaciteta, dok ga njegov relativno mali deo od 4,2 MHz u opsegu 900 MHz (u poređenju sa 9,6 MHz za Telekom i Yettel) čini strukturno motivisanim da ubrza migraciju na VoLTE i vremenom smanji upotrebu 2G mreže.

Yettel, nasuprot tome, nema formalne datume gašenja 2G/3G mreže, ali je već “tiho” prenamenio veliki deo svog originalnog 3G sloja od 2100 MHz u 4G, zadržavajući “kišobran” niskog dualnog opsega 2G/3G uglavnom na 900 MHz dok upotreba VoLTE-a i uvođenje 5G mreže ne sazru.

Telekom ostaje najkonzervativniji po pitanju tajminga gašenja mreže, što odražava veću bazu ruralnih i starih korisnika i želju da se izbegne nagli prekid glasovnih usluga dok upotreba VoLTE-a još uvek raste povrh komparativno manje baze 4G pokrivenosti. Operator nastavlja da koristi i 2G (900/1800 MHz) i 3G (prvenstveno 2100 MHz) uporedo sa 4G/5G.

Strategije dobavljača se razlikuju dok operatori upravljaju tranzicijom opreme

Pored prednosti posedovanja širokog 4G otiska, brzina kojom je A1 mogao da sprovede gašenje 3G verovatno je na neki način oblikovana njegovom jedinstveno čistom strategijom dobavljača. A1 Grupa je već zaključala Srbiju u single-RAN strategiju sa kompanijom Nokia koja isporučuje i radio i paketno jezgro, u okviru petogodišnjeg 5G plana za pokrivanje glavnih populacionih centara i transportnih koridora, koristeći mrežu tornjeva izdvojene kompanije EuroTeleSites-a kako bi zadržala RAN relativno rasterećenim od fiksne imovine (asset-light).

Telekom je, nasuprot tome, usred zaokreta sa nasleđenog 2G-4G otiska koji se u velikoj meri oslanjao na Huawei, ka dvostrukom nordijskom 5G sloju, finansiranom kroz karakterističnu multilateralnu strukturu koja uključuje Evropsku banku za obnovu i razvoj, švedsku izvozno-kreditnu korporaciju i američku Exim banku. Značajno je da ugovor sa američkom Exim bankom od približno 42,97 miliona evra (50 miliona dolara) predstavlja prvi sporazum te vrste između jednog evropskog telekom operatora i američke Izvozno-uvozne banke. Ericsson i Nokia su ugovoreni za isporuku 5G baznih stanica za uvođenje mreže.

Yettel, preko CETIN Srbija, takođe prolazi kroz aktivnu diversifikaciju dobavljača dok prelazi sa Huawei-a, koji je istorijski korišćen za njegov RAN, na Ericsson za izgradnju 5G mreže. Ova tranzicija se koordiniše uporedo sa širim projektom “5G Balkan” kompanije CETIN, koji ima za cilj jačanje optičke povezanosti širom regiona u partnerstvu sa CETIN Bugarska.

5G podsticaj stiže u pravom trenutku za EXPO 2027

Istovremeno lansiranje 5G mreže u decembru 2025. od strane sva tri operatora, podržano velikodušnim alokacijama od 130 MHz u srednjem opsegu i modernom opremom koja je bila pripremljena tokom regulatornih odlaganja, lansiralo je Srbiju sa bliskog dna balkanske mobilne rang liste na visoko konkurentnu poziciju globalno, potvrđujući potencijal da kasni usvajaoci smanje razliku u odnosu na konkurente kada se usklade politika spektra i realizacija operatora.

Sa EXPO 2027 na horizontu i vladom koja je posvećena korišćenju ovog događaja kao izloga za digitalne sposobnosti zemlje, srpski mobilni operatori suočavaju se i sa pritiskom konkurencije i sa značajnom prilikom da pokažu šta ulaganja u 5G infrastrukturu mogu doneti potrošačima i preduzećima. Rani podaci sugerišu da su dorasli izazovu.